İLK FİLMİMİZ: AYASTEFANOS'TAKİ RUS ABİDESİ'NİNİ YIKILIŞI,DR. MUSTAFA ÇETİN

 

İLK FİLMİMİZ:
AYASTEFANOS'TAKİ RUS ABİDESİ'NİN YIKILIŞI

DR. MUSTAFA ÇETİN


Osmanlı Rus harbinin neticesinde (1876-1877)Yeşilköy'e kadar gelen Ruslar,geldikleri en son noktaya bir zafer abidesi dikmeye karar vermişlerdi.Büyük iç ve dış baskılar altında olan hükümet ve İkinci Abdülhamid bunu önceleri kabul etmedilerse de sonraları imaret olarak kullanılması kaydıyla bir yapıya izin vermek mecburiyetinde kaldılar.
Yapıldığı günden yıkıldığı güne kadar hiçbir şekilde kullanılmayan abide halk tarafından hiç azalmayan bir tepki görüyordu."Utanç Abidesi" veya"Hınzır Abide" olarak anılıyordu.Halk eine geçen her fırsatta abidenin bir parçasını tahrip ediyordu.
İkinci Dünya Savaşı'nın ayak sesleri duyulmaya başlandığında halkın abideyle ilgili niyetleri engellenemez bir hal aldı.Bu sese basın da ilgi göstermeye başlayınca abidenin akıbeti belli olmaya başladı.Ardından hükümetin aldığı karar yürürlüğe sokularak abide birkaç aylık bir çabayla tamamen ortadan kaldırıldı.

FUAD EFENDİ(UZKINAY)
1914 yılında yedek subay olarak askere alınan Fuad Efendi fotoğrafçılık ve film gösterimi ile ilgilenmişti.Sigmund Weinberg'den öğrendikleriyle İstanbul Sultani'sinde öğrencilerine film gösterileri yapmıştı.
Ayestefanos'taki Rus Abidesi'nin yıkılışının bir sosyal harekete dönüşmesiyle bu hadisenin filme alınması ve bunun bir Türkün yapması da gündeme getirildi.Konu Fuad Efendi'ye iletildi.Teklifi gururla kabul etti.Ama ortada bir problem vardı.Fuad Efendi film göstermeyi biliyor ama film çekme konusunda hiçbir tecrübesi yoktu.
Çekilecek filmin teknik altyapısını üstlenen Avusturya firması Sascha Gesellschaft'ın bir operatörü Fuad Efendi'ye film çekimini öğretti.Ve 14 Kasım 1914 tarihinde denizden bombalanan ve dinamitlenen Rus Abidesi'nin yıkılışı filme alınmış oldu.Bu tarih ve unutulmaz hadise de Türk Sinemasının resmi başlangıç tarihi oldu.
Adı geçen filmi bugüne kadar seyrettiğini söyleyen hiç kimse yoktur.O yıllarad Almanlarla propaganda filmi alışverişi yapıldığından oraya gönderilmiş olma ihtimali vardır.yanar tabanlı filmler olduğundan kendi kendine yok olmuş da olabilir.1957 yılındaki İstanbul Film Deposu yangını son ümitleri de yok etmiş görünüyor.Ama köklü bir araştırmanın yapılıp yapılmadığından emin olmadığımızdan hala bulunma ihtimalinin olduğu söylenebilir.
BİBLİYOGRAFYA:
1. İstanbul Ansiklopedisi,Ayastefanos Rus Abidesi,cilt:3,s.1499-1502.
2. Türk Sinemacılığının Tarihçesi,Nurullah Tilgen,Türk Dünyası Mecmuası-1954 Yıllığı(Özel sayı),s.77-80.
3. Dünden Bugüne Türk Filmciliği(1914-1953) I.bölüm,Nurullah Tilgen,Yeni Yıldız Dergisi,sayı:30,3 Şubat 1956,s.16.
4. Fuat Uzkınay,Haz:Nijat Özön,Sinematek Yay.,Ankara,1956.
5. Dünden Bugüne Türk Sineması Tarihi,Nijat Özön,Artist Yay.,İst.,1962.
6. Türk Sineması Kronolojisi(1895-1966),Nijat Özön,Bilgi Yay.,İst.,1968.
7. İlk Türk Filmi:"Ayastefanos'taki Rus Abidesi'nin Yıkılışı,Mustafa Çetin,Zaman Gazetesi,25 Kasım 1986 tarihli nüsha,s.7.
8. İlk Türk Filmi,Mustafa Çetin,Bizim Ocak Dergisi,sayı:44,s,37,1987.
9. Türk Sineması 75 Yaşında,Murat Başaran_Mustafa Çetin ile röportaj,Türkiye Gazetesi,14 Kasım 1989 tarihli nüsha.
10. İlk Türk Filmi:"Ayastefanos'taki Rus Abidesi'nin Yıkılışı,Mustafa Çetin,Türk Edebiyatı Dergisi,Aralık 1989,sayı:194,s.62.
11. İlk Türk Filmi 78 Yaşında, Mustafa Çetin,Türkiye(Gazetesi) Pazar,28 Ekim 1992isayı:41,s.7.

  • E-Bülten

  • Sözlük

  • Müzik Yayını

    537950 Ziyaretçi